مێردین، لەسەر لاژووری باشووری بازنەی مێردین-میدیاد، لەسەر پشتێکی ستراتیژی کە تەماشای دەشتی مێزۆپۆتامیا دەکات، بنیاتنراوە. هەرچەندە ناوی بۆ یەکەم جار لە سەدەی چوارەمدا باسکراوە، بەڵام لە بەشی باشووری گردەکەشدا شوێنپێی پێش مێژوویش دۆزراوەتەوە. شارەکە بە درێژایی مێژوو بووە ناوەندێک کە ئایین و گەلانی جیاواز (موسڵمان، مەسیحیی سریانی، ئەرمەنی، جولەکە) پێکەوە تێیدا ژیاون.
مەدرەسەی زنجیریە (سوڵتان عیسا)، یەکێک لە شکۆدارترین بیناکانی شار، لە ساڵی ١٣٨٥دا لەلایەن میری ئارتووقی نەجمەدین عیساوە تەواوکرا. دێری دەیرولزەعفەران کە ٥ کیلۆمەتر لە مێردینەوە دوورە، لە سەدەی چواردا دامەزرا و لە نێوان ساڵانی ١٢٩٣-١٩٣٢دا بووە ناوەندی پاتریارکخانەی کڵێسای سریانیی کۆن.
تایبەتمەندییە دیارەکان
مەدرەسەی زنجیریە
یەکێک لە باشترین نموونەکانی تەلارسازیی ئارتووقی؛ بە حەوش، مزگەوت، ئارامگا و گومبەزە یاخۆرەکانیەوە تەماشای دەشتی مێردین دەکات.
دێری دەیرولزەعفەران
ناوەندی مێژوویی کڵێسای سریانیی کۆن؛ بەشێکی تایبەتی تێدایە کە گۆڕی ٥٢ پاتریارک تێیدا پارێزراوە.
تەلارسازیی کۆشکی بەردین
خانووە نەریتییەکانی مێردین کە لە بەردی چیمەنتۆی زەرد بنیاتنراون، بە پەنجەرەی تاقەوانی؛ لە لیستی میراتی کاتیی یۆنیسکۆدا تۆمارکراون.
زیوکاریی تەلکاری
هونەری زیوکاریی تەلی باریک کە لەلایەن هونەرمەندە سریانییەکانەوە پەرەی سەندووە، هێشتا لە بازاڕەکاندا دروست دەکرێت.
ئەمڕۆ لێرە
ئەمڕۆ کێ لەم خاکەدا دەژی، چی لێدەنێت، چی دەگێڕێتەوە.
Bakır Ustalarının Sokağı
Birinci Cadde'de sabahlar çekiç sesiyle başlar. Bakır ustaları tepsiyi, cezveyi, mangalı hâlâ elde döver; çırak yanında oturur, önce sesi öğrenir, sonra vurmayı.
Aynı Yamaçta Farklı Sesler
Cami, kilise ve manastır aynı yamacı paylaşır. Sabah ezanı ile çan sesi birbirini bastırmaz — Mardin'de yüzyıllardır böyle duyulur.
Sofradaki Ortak Hafıza
Kaburga dolması, ikbebet, sembusek… Mardin mutfağı Süryani, Arap ve Kürt izlerini ayrı ayrı değil, aynı tabakta taşır.