Diyarbakır'ın tarihi çekirdeği İçkale'deki Amida Höyük, kentte kesintisiz yerleşimin M.Ö. 6. binyıla kadar uzandığını gösteriyor. Bilinen en eski savunma yapıları M.Ö. 4. binyılda Hurriler tarafından inşa edilmiş; bugün gördüğümüz surların temelleri ise Roma İmparatoru II. Konstantinus döneminde (4. yüzyıl) atıldı.
Sonraki yüzyıllarda kent sırasıyla Roma, Sasani, Bizans, Emevi, Abbasi, Mervani, Selçuklu, Artuklu, Akkoyunlu, Safevi ve Osmanlı hakimiyetlerinden geçti — her biri surlara ve şehre kendi izini bıraktı. Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri, 2015'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne "kültürel peyzaj alanı" olarak kaydedildi.
Öne Çıkan Özellikler
5.800 metrelik sur hattı
Çin Seddi'nden sonra dünyanın en uzun ayakta kalan surlarından biri olarak anılıyor; üzerinde 82 burç ve 63 farklı döneme ait yazıt bulunuyor.
Hevsel Bahçeleri
Dicle Nehri ile sur arasında ~700 hektarlık tarımsal/doğal alan; 180'den fazla kuş türüne ev sahipliği yapıyor.
On Gözlü Köprü
Dicle üzerindeki tarihi köprü, kentin su ve ulaşım sistemine bağlı.
Çok katmanlı mimari
Aynı sur içinde Roma, Artuklu, Akkoyunlu ve Osmanlı dönemi yapıları yan yana duruyor.
Bugün Burada
Bu topraklarda bugün kim yaşıyor, ne pişiriyor, ne söylüyor.
Hevsel'de Sabah
Surların dibindeki Hevsel Bahçeleri'nde aileler hâlâ sebze yetiştirir. Aynı toprak binlerce yıldır ekiliyor; şehir değişti, bahçe değişmedi.
Karpuz ve Dicle
Yaz akşamları Dicle kıyısında karpuz kesilir, çay demlenir. Sohbet uzar — burada acele etmek ayıp sayılır.
Dengbêj'in Sesi
Dengbêj, sazsız söyleyen anlatıcıdır; tarihi, aşkı ve yası ezberden aktarır. Sur içindeki dengbêj evlerinde bu gelenek hâlâ canlı.