Çatalhöyük, Konya'nın Çumra ilçesinde, Güney Anadolu Platosu'nda yer alan ve iki höyükten (Doğu ve Batı) oluşan bir Neolitik yerleşim alanıdır. Doğu Höyük M.Ö. 7400-6200 yılları arasına tarihlenen 18 yerleşim katmanı barındırıyor; Batı Höyük ise M.Ö. 6200-5200 arasındaki Kalkolitik döneme ait.
Yerleşim ilk olarak 1958'de İngiliz arkeolog James Mellaart ve ekibi tarafından keşfedildi; 1961-1965 arasında yapılan kazılar 160'tan fazla evin kalıntısını ortaya çıkardı. Çatalhöyük, aynı bölgede 2.000 yıldan uzun süre devam eden bir yerleşimin, köyden kentsel hayata geçişin nadir kanıtlarından birini sunduğu için 2012'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.
Öne Çıkan Özellikler
Sokaksız kent planı
Evler birbirine bitişik (sırt sırta) inşa edilmiş; giriş-çıkış sokaklardan değil, çatılardaki açıklıklardan sağlanıyor.
Duvar resimleri ve kabartmalar
Av sahneleri, boğa başı kabartmaları (bukranyum) ve geometrik desenler eserlerin arasında.
Ev içi gömüler
Ölüler, evlerin içindeki platformların altına gömülmüş; yeni evler eskilerinin üzerine inşa edilerek 18 katmanlık bir yığın oluşmuş.
Eşitlikçi yerleşim
Yapılarda hiyerarşiye işaret eden bir mimari fark yok; bu, dönem toplumunun görece eşitlikçi yapısına işaret ediyor.