چاتالهۆیۆک، لە ناوچەی چۆمرای کۆنیا، لەسەر پلاتۆی ئەناتۆلیای باشوور، شوێنی نیشتەجێبوونێکی نیۆلیتیکە کە لە دوو گردی (ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا) پێکهاتووە. گردی ڕۆژهەڵات ١٨ چینی نیشتەجێبوونی نێوان ساڵانی ٧٤٠٠-٦٢٠٠ی پێش زایین لەخۆدەگرێت؛ گردی ڕۆژئاواش سەر بە سەردەمی کالکۆلیتیکە لە نێوان ساڵانی ٦٢٠٠-٥٢٠٠ی پێش زایین.
ئەم شوێنە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٥٨دا لەلایەن ئارکیۆلۆژیستی بەریتانی جەیمس مێلائارت و تیمەکەیەوە دۆزرایەوە؛ هەڵکۆڵینەکانی نێوان ساڵانی ١٩٦١-١٩٦٥ بەرماوەی زیاتر لە ١٦٠ ماڵیان دەرخست. چاتالهۆیۆک لە ساڵی ٢٠١٢دا خرایە لیستی میراتی جیهانی یۆنیسکۆ، چونکە بەڵگەیەکی دەگمەنی گواستنەوە لە گوند بۆ ژیانی شارستانی لە شوێنێکی یەکسان کە زیاتر لە ٢٠٠٠ ساڵ بەردەوام بووە پێشکەش دەکات.
تایبەتمەندییە دیارەکان
پلانی شاری بێ شەقام
خانووەکان پێکەوە بەستراونەتەوە (پشت بە پشت)؛ چوونەژوورەوە و دەرچوون لە ڕێگەی شەقامەوە نەبوو، بەڵکو لە ڕێگەی کونی سەربانەکانەوە بوو.
وێنەی دیوار و نەخش
دیمەنی ڕاوکردن، نەخشی سەری گا (بوکرانیۆم) و نەخشی جیۆمەتری لەنێو دۆزراوەکاندان.
شاردنەوە لەناو خانووەکان
مردووەکان لەژێر سەکۆکانی ناو خانووەکان شاردراونەتەوە؛ خانووی نوێ لەسەر ئەوانی کۆن دروستکراوە، کۆمەڵێکی ١٨ چینی پێکهێناوە.
نیشتەجێبوونی یەکسان
لە بیناکاندا هیچ جیاوازیی تەلارسازی کە ئاماژە بە پلەبەندی بکات نییە؛ ئەمە ئاماژەیە بۆ پێکهاتەی نسبەتەن یەکسانی کۆمەڵگای ئەو سەردەمە.