Bingeha dîrokî ya Amedê, Girê Amîda yê di kelehê de, nîşan dide ku bajêr ji hezareya 6. BZ ve bêrawestan niştecih bûye. Avahiyên parastinê yên herî kevn ên naskirî ji hêla Hurriyan ve di hezareya 4. BZ de hatine avakirin; bingehên sûrên îro ku em dibînin di serdema Împeratorê Romayê II. Konstantînûs de (sedsala 4.) hatin danîn.
Di sedsalên pêş de bajêr bi rêzê di bin serweriya Romayê, Sasaniyan, Bîzansê, Emewiyan, Abasiyan, Merwaniyan, Selçûqiyan, Artûqiyan, Akqoyûnliyan, Safewiyan û Osmaniyan re derbas bû — her yek şopa xwe li ser sûran û bajêr hişt. Kela Amedê û Baxên Hevselê di sala 2015an de wek "herêma peyzajê ya çandî" ket Lîsteya Mîrateya Cîhanê ya UNESCOyê.
Taybetmendî
Xeta sûran a 5.800 metre
Piştî Sûra Çînê wek yek ji sûrên herî dirêj ên li ser lingan mayî yên cîhanê tê zanîn; li ser wê 82 kulle û nivîsên ji 63 serdemên cuda hene.
Baxên Hevselê
Navbera Çemê Dîcle û sûr, qadeke çandiniyê/xwezayî ya ~700 hektaran; xaniyê zêdetirî 180 celebên çûkan e.
Pira Deh Çavan
Pira dîrokî ya li ser Dîcleyê, bi pergala avê û veguhastinê ya bajêr ve girêdayî ye.
Mîmariya pirqat
Di heman sûr de avahiyên serdema Romayê, Artûqî, Akqoyûnlî û Osmanî li kêleka hev radiwestin.
Îro Li Vir
Îro li ser vê axê kî dijî, çi dipêje, çi dibêje.
Hevsel'de Sabah
Surların dibindeki Hevsel Bahçeleri'nde aileler hâlâ sebze yetiştirir. Aynı toprak binlerce yıldır ekiliyor; şehir değişti, bahçe değişmedi.
Karpuz ve Dicle
Yaz akşamları Dicle kıyısında karpuz kesilir, çay demlenir. Sohbet uzar — burada acele etmek ayıp sayılır.
Dengbêj'in Sesi
Dengbêj, sazsız söyleyen anlatıcıdır; tarihi, aşkı ve yası ezberden aktarır. Sur içindeki dengbêj evlerinde bu gelenek hâlâ canlı.