ئانی، لە باشووری ڕۆژهەڵاتی قەرس، لە دۆڵی ڕووباری ئارپاچای، شارێکی سەردەمی ناوەڕاستە. وەک پایتەختی شانشینی ئەرمەنی بەگراتونی، سەردەمی زێڕینی خۆی لە سەدەکانی ١٠-١١ بەسەربرد؛ بەهۆی شوێنی لەسەر ڕێگای ئاوریشمەوە، بووە ناوەندێکی بازرگانی و کەلتووری کە دەیتوانی لەگەڵ کۆنستانتینۆپۆل، بەغدا و قاهیرەی ئەو سەردەمە بەراوردکرێت. پێدەچێت لە لووتکەدا دانیشتووانی لە ١٠٠٠٠٠ کەس تێپەڕیبێت.
شارەکە بەهۆی چەندین کڵێسا و پەرستگای بچووکییەوە بە "شاری ١٠٠١ کڵێسا" ناودەبرا. لە ساڵی ١٠٦٤دا لەلایەن سوڵتانی سەلجووقی ئەلپ ئەرسلانەوە دەستەبەرکرا؛ کاتێدرالە گەورەکە لەو کاتەدا کرا بە مزگەوت و ناوی "مزگەوتی فەتحییە"ی لێنرا. لەئەنجامی هێرشی مۆغۆل و بومەلەرزەکاندا شارەکە هەروادیی بەجێهێڵدرا. شوێنە شوێنەوارییەکەی ئانی لە ساڵی ٢٠١٦دا خرایە لیستی میراتی جیهانی یۆنیسکۆ.
تایبەتمەندییە دیارەکان
کاتێدرالی گەورە (مزگەوتی فەتحییە)
کاتێدرالێک لە بەردی تۆفی سوور کە لەلایەن تەلارسازی تردات دروستکراوە؛ تردات هەروەها چاککردنەوەی ئایاسۆفیای ئیستەنبوڵیشی کردبوو.
کڵێسای تیگران هۆنێنتس
لە ساڵی ١٢١٥دا دروستکراوە، بە فرێسکۆی دەوڵەمەند کە دیمەنەکانی ئینجیل و ژیانی سەینت گریگۆر پیشان دەدەن ڕازاوەتەوە؛ یەکێک لە باشترین بیناکانی پاراستراو.
مزگەوتی مەنووچێهر
لە ساڵی ١٠٧٢دا دروستکراوە، وەک یەکێک لە یەکەم مزگەوتە تورکییەکانی ئەناتۆلیا دادەنرێت.
تەلارسازیی فرەکەلتووری
لە هەمان شاردا کڵێسای ئەرمەنی، مزگەوتی سەلجووقی و ئاگردانی زەردەشتی لەتەنیشت یەکترەوە ڕاوەستاون.